مقدمه
امروزه تقریباً همه ما بخش مهمی از زندگیمان را در گوشی نگه میداریم؛ از عکسها و رمزها گرفته تا اطلاعات بانکی و حسابهای کاربری. همین موضوع باعث شده گوشیهای موبایل به یکی از اصلیترین اهداف هکرها تبدیل شوند.
اما سؤال مهم اینجاست: چطور بفهمیم گوشیمان هک شده؟
در این مقاله از کداکر یاد میگیری چطور نشانههای هک شدن گوشی را تشخیص بدهی، چه کارهایی برای رفع آن انجام دهی، و چطور جلوی تکرار دوباره این اتفاق را بگیری.
علائم کلی هک شدن گوشی
نشانههای زیادی وجود دارند که میتوانند هشدار دهند دستگاه شما مورد نفوذ قرار گرفته است. بعضی از این علائم در هر دو سیستمعامل (اندروید و iOS) مشترک هستند.
۱. کند شدن یا داغ شدن غیرعادی گوشی
اگر گوشیتان حتی هنگام استفاده عادی (مثلاً مرورگر یا پیامرسان) بیش از حد داغ میشود یا کند کار میکند، ممکن است برنامهای در پسزمینه در حال اجرای کدهای مخرب یا ارسال دادهها باشد.
۲. مصرف غیرعادی اینترنت یا باتری
یکی از شایعترین نشانههای هک، افزایش مصرف اینترنت و باتری است. اگر در بخش «Data Usage» یا «Battery Usage» میبینی برنامهای ناآشنا مقدار زیادی داده مصرف کرده، احتمال وجود بدافزار زیاد است.
۳. وجود اپلیکیشنهای ناشناس
در لیست برنامههای نصبشده بهدقت نگاه کن. هر برنامهای که خودت نصب نکردی، باید بررسی یا حذف شود. هکرها معمولاً از اپهایی با نامهای شبیه اپهای واقعی استفاده میکنند.
۴. نویز یا صداهای عجیب در تماس
اگر در تماسها صدای نویز، کلیک یا تداخل شنیدی، ممکن است گوشی در حال ضبط یا شنود باشد. البته همیشه دلیلش هک نیست، اما تکرار مداوم این اتفاق مشکوک است.
۵. پیامها یا تماسهای عجیب
اگر دوستانت میگویند از طرف تو پیام یا لینک عجیبی دریافت کردهاند، احتمالاً حساب کاربری یا گوشیات آلوده شده است.
نشانههای هک شدن گوشیهای اندروید
سیستمعامل اندروید بهدلیل آزادی نصب اپها از منابع مختلف، بیشتر هدف هکرها قرار میگیرد. چند نشانه مهم در اندروید:
۱. وجود اپلیکیشنهای با سطح دسترسی بالا
به تنظیمات > Privacy > Permission Manager برو و بررسی کن کدام اپها به میکروفون، دوربین، SMS یا فایلها دسترسی دارند. اگر برنامهای بینام یا غیرضروری دسترسی حساس دارد، خطرناک است.
۲. تغییر در تنظیمات امنیتی یا اعلانات
اگر گزینههایی مثل Google Play Protect یا تأیید دو مرحلهای (2FA) غیرفعال شدهاند، احتمالاً هکر خواسته ردپای خود را پنهان کند.
۳. مصرف داده و منابع غیرعادی
در تنظیمات > Network > Data Usage بررسی کن. برنامههای جاسوسی معمولاً در پسزمینه داده میفرستند. اگر اپی در شب یا زمانی که از گوشی استفاده نمیکنی حجم زیادی اینترنت مصرف کرده، مشکوک است.
۴. نسخه اندروید یا برنامهها تغییر کرده
برخی بدافزارها با جعل بروزرسانی خود را نصب میکنند. اگر نسخهای از اندروید یا اپلیکیشن بدون اطلاع تو تغییر کرده، گوشی باید بررسی شود.
۵. نمونه بدافزارهای معروف اندروید
- SpyNote: ابزار جاسوسی برای کنترل دوربین و میکروفون
- Cerberus: سرقت دادهها و موقعیت مکانی
- Pegasus (نسخه اندروید): جاسوسی پیشرفته از طریق پیام یا تماس
نشانههای هک شدن آیفون (iOS)
آیفونها امنیت بالاتری دارند، اما غیرقابلهک نیستند. مخصوصاً اگر گوشی Jailbreak شده باشد، خطر چندبرابر میشود.
۱. وجود برنامههای غیررسمی مثل Cydia
Cydia معمولاً فقط در گوشیهای Jailbreak دیده میشود. اگر این برنامه یا برنامههای مشابه را نمیشناسی، احتمال هک جدی است.
۲. مصرف غیرعادی باتری و داده
در تنظیمات > Battery و Cellular Usage بررسی کن. اپهایی که در پسزمینه زیاد فعالند، میتوانند جاسوس باشند.
۳. هشدارهای Apple ID یا ورودهای مشکوک
اگر ایمیل یا پیامهایی درباره ورود به Apple ID از دستگاههای ناشناس دریافت میکنی، رمزت لو رفته است.
۴. رفتار عجیب در iMessage یا FaceTime
ارسال خودکار پیامها، تماسهای خودبهخود یا اختلال در اعلانها میتواند نشانه هک باشد.
۵. بدافزارهای خاص iOS
- Pegasus: یکی از پیچیدهترین جاسوسافزارهای تاریخ که بدون نیاز به کلیک روی لینک نصب میشود.
- Checkm8 Exploit: باگ سختافزاری برای دسترسی عمیق به آیفونهای خاص.
روشهای بررسی دقیق و تشخیص هک
برای اینکه مطمئن شوی گوشیات واقعاً هک شده یا نه، این مراحل را بهترتیب انجام بده:
۱. بررسی برنامهها و مجوزها
در هر دو سیستمعامل، از مسیر تنظیمات وارد بخش App Permissions شو و بررسی کن چه برنامههایی دسترسی به دوربین، موقعیت، فایلها و میکروفون دارند.
۲. بررسی مصرف باتری و اینترنت
از قسمت Battery Usage و Data Usage نمودار مصرف هر اپلیکیشن را چک کن. اگر برنامهای مثل “System Services” یا “Update Service” مصرف غیرعادی دارد، احتمال بدافزار زیاد است.
۳. اسکن با آنتیویروس یا اپ امنیتی معتبر
از برنامههایی مثل Kaspersky Mobile, Malwarebytes, Bitdefender یا Lookout استفاده کن. نسخه رایگان آنها معمولاً برای تشخیص کافی است.
۴. بررسی Device Admin و Accessibility
برنامههایی که دسترسی Administrator دارند، میتوانند خودش را حذفنشدنی کنند. مسیر زیر را چک کن:
Settings > Security > Device Admin Apps
هر برنامه ناشناس را غیرفعال کن.
۵. بررسی لاگها و اعلانات مشکوک
اگر اعلانهایی با عنوان “Service Running” یا “System Update” میبینی که واقعی نیستند، احتمالاً بدافزار فعال است.
راههای رفع هک و پاکسازی گوشی
اگر مطمئن شدی گوشی هک شده یا احتمال آن زیاد است، سریع اقدام کن:
۱. حذف برنامههای مشکوک
از لیست برنامهها هر چیزی که نمیشناسی حذف کن. اگر حذف نشد، وارد حالت Safe Mode شو و از آنجا پاکش کن.
۲. تغییر رمزهای مهم
رمز Gmail، Apple ID، شبکههای اجتماعی و حساب بانکی را فوراً تغییر بده.
۳. بررسی ورودها به حسابها
در Google Account یا Apple ID بخش «Devices» را چک کن و دسترسیهای ناشناس را خارج کن.
۴. بکاپ گرفتن از اطلاعات مهم
فقط از فایلهای مطمئن بکاپ بگیر. بکاپ آلوده ممکن است بدافزار را برگرداند.
۵. ریست تنظیمات شبکه
گاهی فقط تنظیمات اینترنت و WiFi دستکاری شدهاند. از تنظیمات، Network Settings را Reset کن.
۶. Factory Reset (بازگردانی به تنظیمات کارخانه)
اگر هیچ چیز جواب نداد، گوشی را ریست کامل کن تا همه فایلها و بدافزارها حذف شوند. پس از آن، فقط از Google Play یا App Store اپ نصب کن.
چطور از هک شدن گوشی جلوگیری کنیم؟
پیشگیری همیشه بهتر از درمان است. رعایت چند نکته ساده میتواند تا ۹۰٪ احتمال هک شدن را کاهش دهد:
- اپلیکیشن را فقط از Google Play یا App Store نصب کن.
- رمز قوی و احراز هویت دو مرحلهای (2FA) را برای حسابها فعال کن.
- روی لینکهای ناشناس کلیک نکن. (چه در واتساپ، چه در SMS)
- سیستمعامل را همیشه آپدیت نگه دار.
- به هیچکس اجازه نصب اپ یا دسترسی از راه دور نده.
- از VPN یا وایفای عمومی برای کارهای حساس استفاده نکن.
- در صورت Jailbreak یا Root کردن، گوشی را مجدداً به حالت اصلی برگردان.
